TRUVA ATI ETKİSİ! KONTAK LENS MEVZUATININ
OPTİSYENLİK MESLEĞİNE YÖNELİK VAROLUŞSAL TEHDİTİ VE HUKUKİ KARŞIT ARGÜMANLAR
3 Temmuz 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan "Tıbbi Cihaz Satış, Reklam ve Tanıtım Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik", kontak lens ürünlerinin internet üzerinden satışına belirli şartlar altında izin vererek optik sektöründe köklü bir kırılma yaratmıştır.
İlk bakışta internet satışlarını kayıt altına almayı ve "optisyenlik müessesesi" şartıyla pazar dışı aktörleri engellemeyi amaçladığı izlenimi veren bu düzenleme; serbest piyasa ekonomisi, mesul müdürlük müessesesinin suistimale açık yapısı ve hukuki emsal teşkil etme potansiyeliyle birleştiğinde, bağımsız optisyenlik müesseselerinin varlığını tamamen tehdit
eden bir "Truva Atı" niteliğindedir.
Bu yazıda söz konusu yönetmelik değişikliğinin doğuracağı varoluşsal tehlikeler analitik bir düzlemde incelenmekte ve 5193 sayılı Kanun ekseninde hukuki karşıt argümanlar geliştirilmektedir.
1. Giriş ve Tarihsel Arka Plan
Türkiye'de optisyenlik mesleği, ticari bir faaliyet olmanın ötesinde, doğrudan toplumun göz sağlığını ilgilendiren anayasal bir sağlık hizmetidir. Sektörün yasal omurgasını oluşturan 22/6/2004 tarihli ve 5193 sayılı Optisyenlik Hakkında Kanun, mesleğin icrasını fiziksel alanlara ve uzman ellere teslim etmiştir. Ancak küresel e-ticaret sermayesinin baskısı ve dijitalleşme dinamikleri, sağlık mevzuatının koruyucu duvarlarını uzun süredir zorlamaktadır.
Nitekim 3 Temmuz 2026 tarihli ve 33299 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak aynı gün yürürlüğe giren yeni yönetmelik maddesi, bu duvarlarda ilk resmî çatlağı oluşturmuştur.
olarak yapılabilir ve Kurum izin verme yetkisini müdürlüğe devredebilir."
Bu düzenleme, her ne kadar reçete zorunluluğu ve müessese izni gibi filtreler içerse de mesleğin fiziki olarak icra edilme zorunluluğunu sanal dünyaya taşıyarak geri dönülmesi imkânsız bir sürecin kapısını aralamıştır.
2. Sermaye Gücü ve Mesul Müdürlük Tuzağı
Yönetmeliğin savunucuları tarafından öne sürülen en temel argüman, satış hakkının yalnızca optisyenlik müesseselerine verilmiş olması nedeniyle sektör dışı e-ticaret devlerinin ve merdiven altı yapıların engellendiği yönündedir.
Kritik Analiz
Mevcut ticaret hukuku ve mesul müdürlük sistemi dikkate alındığında, büyük sermaye gruplarının bir veya daha fazla optisyen istihdam ederek kısa süre içinde yasal bir optisyenlik müessesesi oluşturmasının önünde fiilen hiçbir engel bulunmamaktadır.
Türkiye'deki mevcut sistem, büyük sermayenin internet satışına girmesini engellemek yerine hukuki bir zemin hazırlayabilecek niteliktedir.
3. Serbest Piyasa Gerçekleri ve Bağımsız Optisyenlerin İmkânsız Rekabeti
Sağlık Bakanlığı ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu (TİTCK), serbest piyasa ekonomisi kuralları gereği optik ürünlerin satış fiyatlarına müdahale etmemekte, taban veya tavan fiyat belirlememektedir. Sektörde tek fiyat uygulaması bulunmamaktadır. Bu durum, internet pazarında tam bir "fiyat anarşisine" yol açacaktır.
Dev zincir mağazalar (sermaye grupları) ve mesul müdür kanalıyla e-ticaret ruhsatı alan küresel pazaryerleri, üretici firmalardan yüz binlerce adetlik alımlarla mal tedarik etmektedir. Bu devasa satın alma gücü sayesinde, kontak lensi bağımsız bir optisyenin distribütörden aldığı net maliyet fiyatının bile altında internette listeleyebilmektedirler.
Tüketicinin fiyat odaklı refleksleri ve dijital pazarlama bütçelerinin ezici üstünlüğü birleştiğinde, caddelerdeki ve mahalle aralarındaki bağımsız optisyenlerin internet üzerinden rekabet etmesi ekonomik olarak neredeyse imkânsız hale gelecektir. Bu durum fiyat rekabetini ortadan kaldırarak pazarın birkaç büyük oyuncunun kontrolüne geçmesine zemin hazırlayacaktır.
Yönetmelik, kuralsız internet satışlarını önlemek yerine büyük sermayenin dijital ortamda uygulayacağı agresif fiyat politikalarına hukuki meşruiyet kazandırma riskini taşımaktadır.
4. En Büyük Tehlike: "Emsal" ve Fizikselliğin Yok Oluşu
Bu yönetmelik değişikliğinin optisyenlik mesleğine vurduğu en büyük darbe, kontak lens üzerinden yaratılan tehlikeli hukuki emsaldir. Mevzuat terminolojisinde kontak lens, gözlük camı ve gözlük çerçevesi arasında hukuki bir statü farkı yoktur; tümü de 5193 sayılı Kanun ve TİTCK nezdinde aynı mevzuat çerçevesinde değerlendirilen tıbbi cihazlardır.
Bugün yalnızca kontak lens için tanınan internet satış hakkı, yarın gözlük camı, güneş gözlüğü ve diğer optik ürünler bakımından da aynı talebin ileri sürülmesine güçlü bir hukuki emsal oluşturabilecektir.
İdare hukukunun temel ilkeleri gereğince benzer hukuki statüde bulunan ürünler arasında farklı uygulama yapılmasının gerekçelendirilmesi her geçen gün daha da güçleşecektir.
Yönetmelik değişikliği ilk bakışta yalnızca internet satışlarını kayıt altına alan teknik bir düzenleme gibi görünse de, uzun vadede optisyenlik mesleğinin fiziksel hizmet esasına dayanan yapısını dönüştürebilecek önemli sonuçlar doğurma potansiyeline sahiptir.
Özellikle büyük sermayenin finansal gücü, serbest piyasa dinamikleri, dijital pazarlama olanakları ve mesul müdürlük sisteminin mevcut yapısı birlikte değerlendirildiğinde, bağımsız optisyenlik müesseselerinin ekonomik sürdürülebilirliği ciddi biçimde tartışmalı hale gelebilecektir.
Bu nedenle düzenlemenin yalnızca bugünkü etkileri değil; gelecekte oluşturabileceği hukuki emsal, sektör yapısı üzerindeki uzun vadeli sonuçları ve halk sağlığı açısından doğurabileceği etkiler de dikkatle değerlendirilmelidir.
"Kontak lens de tıbbi cihazdır, gözlük camı ve çerçevesi de tıbbi cihazdır. Madem lense onaylı site üzerinden reçeteli satış hakkı tanındı, o halde cam ve çerçevenin de online satış kanalı açılmalıdır."
Bu talebin önünde durabilecek hiçbir tutarlı bürokratik argüman kalmamıştır. Kapı bir kez aralandığında, gözlük camı ve çerçevesinin de internet satışı yasallaşacak ve mesleğin fiziki icrası tamamen sanal ortama taşınacaktır.
Günümüzde yapay zekâ destekli sanal gözlük deneme yazılımları ve dijital odak ölçer (pupillametre) uygulamaları geliştiren büyük yapılar, laboratuvarlarında seri üretim yaparak bağımsız optisyenlik müesseselerini tamamen işlevsiz, sadece kargo teslim noktası niteliğinde tabelalardan ibaret bırakacaktır.
Bu, bireysel optisyenliğin tarih sahnesinden silinmesi demektir.
5. Yönetmelik Değişikliğine Karşı Hukuki Karşıt Argümanlar
Söz konusu yönetmelik maddesinin iptali veya yürütmesinin durdurulması amacıyla açılabilecek olası bir idari davada, normlar hiyerarşisi ve kamu sağlığı ilkeleri gereği ileri sürülecek hukuki argümanlar şunlardır:
A. Normlar Hiyerarşisi İlkesine Aykırılık (Kanun - Yönetmelik)
Hukukun en temel ilkelerinden biri, bir yönetmeliğin kanun hükümlerini daraltamayacağı, genişletemeyeceği veya kanunun ruhuna aykırı düzenlemeler getiremeyeceğidir.
5193 sayılı Optisyenlik Hakkında Kanun'un amacı, göz sağlığının korunması için optisyenlik mesleğinin belirli bir mekânda (müessesede) ve fiziki denetim altında icra edilmesidir.
Yönetmelikle getirilen sanal mağaza kavramı, kanunun lafzına ve ruhuna aykırıdır. Kanunda açıkça "internet satışı yapılabilir" şeklinde bir istisna veya yetkilendirme maddesi bulunmadığı sürece, idarenin yönetmelik düzenlemesiyle tıbbi cihaz niteliğindeki ürünleri e-ticarete açması normlar hiyerarşisine açıkça aykırılık teşkil eder.
B. Kamu Sağlığı ve Anayasa'nın 56. Maddesinin İhlali
Anayasa'nın 56. maddesi uyarınca devlet, herkesin hayatını beden ve ruh sağlığı içinde sürdürmesini sağlamakla yükümlüdür.
Kontak lens; doğrudan kornea tabakası ile temas eden, enfeksiyon, ülserasyon ve kalıcı körlük riskleri barındıran ileri düzey bir tıbbi cihazdır.
İnternet üzerinden yapılan satışlarda reçete ibraz edilse bile reçetenin doğrulanması, geçerlilik süresinin kontrolü ve hastaya verilmesi gereken doğru kullanım, hijyen ile takma-çıkarma eğitiminin eksiksiz şekilde sağlanması fiziksel ortam kadar güvenli olmayabilir.
C. Mesleğin İcrasındaki "Ustalık ve İşçilik" Unsurunun Yok Sayılması
Optisyenlik sadece bir emtia ticareti değil; reçetede yer alan değerlerin hastanın anatomik yapısına uygun şekilde uygulanmasını içeren mesleki bilgi ve uygulamayı da kapsayan bir sağlık hizmetidir.
Satışın dijital ortama taşınması, optisyeni yalnızca bir kargo paketleyicisi konumuna indirgeme riski taşıyarak mesleğin uygulama yönünü zayıflatabilecektir.
6. Sonuç ve Proaktif Eylem Çağrısı
3 Temmuz 2026 tarihli yönetmelik değişikliği, optisyenlik sektörü için pembe bir dijitalleşme adımı değil, bağımsız mağazaların sonunu hazırlayan varoluşsal bir tehdit olarak değerlendirilmektedir.
Daha da vahimi, bu düzenlemenin gözlük camı ve çerçevesinin çevrim içi satışına emsal oluşturabileceği ve mesleğin fiziksel mağaza temelli yapısını dönüştürebileceği ileri sürülmektedir.
Bu değerlendirme doğrultusunda meslek örgütlerinin hukuki süreçleri değerlendirmesi, bağımsız optisyenlerin ise ortak hareket ederek rekabet güçlerini artırmaları gerektiği savunulmaktadır.
Aksi takdirde, bugünün sessizliği, yarının yok oluşu olacaktır.
